TSUE: Klauzula waloryzacyjna a konsekwencje zmiany opłat w umowie telekomunikacyjnej

W ostatni czwartek, tj. 26 listopada 2015 roku, Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej wydał bardzo ciekawy, aczkolwiek kontrowersyjny wyrok w sprawie Verein für Konsumenteninformation przeciwko A1 Telekom Austria AG (sygn. C-326/14). W przedmiotowej sprawie Trybunał wypowiedział się o zależności pomiędzy klauzulą waloryzacyjną ceny zgodnie z obiektywnym wskaźnikiem, a nadzwyczajnym prawem konsumenta-abonenta do wypowiedzenia umowy. Co istotne, ww. orzeczenie nie dotyczyło analizy klauzuli waloryzacyjnej pod kątem jej nieuczciwego charakteru, zgodnie z zasadami określonymi w art. 3851 § 1 k.c. Badanie zostało przeprowadzone wyłączenie w oparciu o przepisy Dyrektywy 2002/22 (której przepisy implementowane są do polskiego porządku prawnego w ustawie Prawo telekomunikacyjne), przez co rozważania Trybunału nie można uznać za kompletne i wystarczające

Okoliczności faktyczne nie są skomplikowane – operator telekomunikacyjny (A1 Telekom Austria) posiadał we wzorcu umowy następujący zapis odnoszący się do klauzuli waloryzacyjnej:

„jeżeli indeksacja została uzgodniona w postanowieniach dotyczących zasad ustalania opłat lub w indywidualnym porozumieniu, A1  ma prawo podnieść opłaty w kolejnym roku kalendarzowym stosownie do wzrostu rocznego wskaźnika cen konsumpcyjnych” i jest ona jednocześnie „zobowiązana odzwierciedlić obniżki [tego] wskaźnika i zredukować opłaty stosownie do tej obniżki. A1 informuje klientów o takiej waloryzacji w formie pisemnej”

Umowa przewidywała również, że w przypadku "zmiany" ceny z uwagi na ww. zapis, abonentowi nie będzie przysługiwało prawo do wypowiedzenia umowy bez konieczności poniesienia kosztów finansowych (czyli wystąpi konieczność zwrotu operatorowi wcześniej przyznanych ulg, które klient otrzymał w momencie zawarcia umowy – dotyczy tylko umów zawartych na czas określony), bo nie stanowi to zmiany umowy.

Trybunał miał osądzić, czy ww. zapis jest zgody z art. 20 ust. 2 Dyrektywy 2002/22 o treści:

Państwa członkowskie zapewniają, aby abonenci mieli prawo wycofać się bez ponoszenia kar z zawartych umów, w przypadku gdy przedsiębiorstwo świadczące sieci lub usługi łączności elektronicznej powiadomi ich o zamiarze zmiany warunków umowy. O wszelkich takich zmianach powiadamia się abonentów z odpowiednim wyprzedzeniem, nie krótszym niż jeden miesiąc, jednocześnie informując ich o przysługującym im prawie do wycofania się z ich umów bez ponoszenia kar, jeżeli nie akceptują nowych warunków. Państwa członkowskie zapewniają, aby krajowe organy regulacyjne mogły określić formę takich powiadomień

Rozstrzygając ww. spór TSUE wskazał, że:

zmiana opłat (…) następująca na podstawie postanowienia o waloryzacji opłat, które jest zawarte w ogólnych warunkach umów stosowanych przez przedsiębiorstwo świadczące te usługi i które przewiduje, że taka waloryzacja jest zależna od obiektywnego wskaźnika cen konsumpcyjnych ustalonego przez instytucję publiczną, nie stanowi „zmiany warunków umowy” w rozumieniu tego przepisu, uprawniającej abonenta do wycofania się z umowy bez ponoszenia kar

Oznacza to, że jeżeli zmiana opłat zawartych w umowie telekomunikacyjnej następuje na podstawie klauzuli waloryzacyjnej, to nie jest to zmiana umowy, która umożliwiałaby konsumentowi wypowiedzenie jej bez ponoszenia kosztów zwrotu przyznanych ulg. 

Niestety Trybunał opisując prawidłową klauzulę waloryzacyjną całkowicie pominął konieczność jej analizy pod kątem niedozwolonego charakteru (zgodnie art. 3851 § 1 k.c.), skupiając się jedynie na tym, aby wskaźnik w niej zawarty był "obiektywny". Tą obiektywność miałoby zapewnić oparcie waloryzacji o współczynniki ustalane przez instytucje państwowe – w polskich realiach byłby to np. Główny Urząd Statystyczny. TSUE zapomniał o tym, że aby taka klauzula była dozwolona w obrocie konsumenckim to musiałaby być również wystarczająco przewidywalna, przejrzysta oraz zapewniać pewność prawa (wspomina o tym w swojej opinii Rzecznik Generalny – pkt 37). W praktyce oznacza to, że klauzula musiałaby m.in. przewidywać – oprócz podwyższenia – również obniżenie opłat, w przypadku tożsamej zmiany obiektywnych współczynników. Obniżenie opłat nie powinno być również zależne od decyzji biznesowej przedsiębiorcy (w analizowanej sprawie – mogło nie być obniżki, tylko w sytuacji w której operator zrezygnował również z podnoszenia opłat – do której byłby uprawniony w związku z klauzulą – we wcześniejszym okresie). Ponadto procentowy wzrost opłat nie mógłby przekraczać wartości procentowej zmiany określonego w klauzuli współczynnika oraz obie modyfikacyje musiałyby być powiązane ze sobą czasowo. Oczywiście katalog zasad jakie powinny być uwzględnione przy tworzeniu odpowiedniej klauzuli waloryzacyjnej (jak również każdej innej klauzuli modyfikacyjnej) jest otwarty i zależy od okoliczności, które przedsiębiorca chciałby w niej uwzględnić. 

Zastanawiające jest to, czy skoro Trybunał uznał, że zmiany cen na podstawie klauzuli waloryzacyjnej nie stanowią "zmiany warunków umowy" w rozumieniu art. 20 ust. 2 Dyrektywy, to operator o takiej zmianie powinien informować konsumenta z odpowiednim wyprzedzeniem? W mojej ocenie zdecydowanie tak. Pomimo, że ww. modyfikacja nie stanowi "zmiany umowy" to w dalszym ciągu istnieje po stronie przedsiębiorcy obowiązek informacyjny wynikający z przepisów Dyrektywy 2002/22/WE (czy też u.p.t.). W analizowanej przez TSUE sprawie przeciwna opinia byłaby nielogiczna, ponieważ klauzula waloryzacyjna stosowana przez operatora A1 wspominała o "prawie" (tj. możliwości) do poniesienia opłaty – nie było w tym zakresie automatyzmu. Jeżeli więc opłata nie musiała ulec zmianie, to konsument powinien zostać poinformowany o wyborze dokonanym przez przedsiębiorcę związanym ze zmianą cen świadczonych usług w oparciu o warunki opisane w klauzuli waloryzacyjnej. 

Jeżeli chodzi o wpływ analizowanego rozstrzygnięcia TSUE na polskich konsumentów, to aktualnie jest on stosunkowo niewielki (ale będzie zapewne wzrastał), a to dlatego, że polscy operatorzy telekomunikacyjni bardzo rzadko decydują się na zamieszczanie w umowie jakichkolwiek klauzul modyfikacyjnych, w tym również klauzul waloryzacyjnych. Niemniej jednak, jeżeli taki zapis w umowie by się znalazł i nie miałby charakteru abuzywnego to zastosowanie znajdzie art. 61 ust. 5 u.p.t., z wyłączeniem ust. 6 tego artykułu. 

Podziel się artykułem!
Processing your request, Please wait....