SN: Rozszerzona prawomocność ograniczona do pozwanego przedsiębiorcy

Jak informowałem już na blogu, Pierwszy Prezes Sądu Najwyższego skierował wniosek o podjęcie uchwały przez skład 7 sędziów Sądu Najwyższego (sygn. III CZP 17/15) w sprawie rozszerzonej skuteczności wpisu postanowienia umowy do rejestru. W piątek, 20 listopada 2015 r. Sąd Najwyższy podjął uchwałę w składzie 7 sędziów o następującej treści:

1. Prawomocność materialna wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone wyłącza powództwo o uznanie za niedozwolone postanowienia tej samej treści normatywnej, stosowanego przez przedsiębiorcę pozwanego w sprawie, w której wydano ten wyrok (art. 365 i 366 k.p.c.).

2. Prawomocność materialna wyroku uznającego postanowienie wzorca umowy za niedozwolone – także po wpisaniu tego postanowienia do rejestru (art. 47945 § 2 k.p.c.) – nie wyłącza powództwa o uznanie za niedozwolone postanowienia tej samej treści normatywnej, stosowanego przez przedsiębiorcę niebędącego pozwanym w sprawie, w której wydano ten wyrok  (art. 365 i 366 w związku z art. 47943 k.p.c.).

Przypomnę jeszcze samo pytanie:

Czy wpis uznanego za niedozwolone postanowienia wzorca umowy do rejestru, o którym mowa w art. 47945 § 2 k.p.c., powoduje, że przewidziana w art. 47943 k.p.c. rozszerzona skuteczność prawomocnego wyroku będącego podstawą tego wpisu stoi na przeszkodzie postępowaniu w przedmiocie kontroli postanowienia tej samej treści, zawartego w innym wzorcu umowy, stosowanym przez przedsiębiorcę, przeciwko któremu został wydany ten wyrok, bądź przez innego przedsiębiorcę?

Przed szczegółową analizą uchwały wstrzymam się do momentu, w którym będę mógł zapoznać się z jej uzasadnieniem. Warto jednak przypomnieć, że ww. pytanie dotyczyło tylko i wyłączenie postępowania sądowego przed SOKiK w zakresie uznania postanowienia wzorca umowy za niedozwolone. Ten rodzaj postępowania określony został w art. 47936 – art. 47945 kodeksu postępowania cywilnego (tzw. abstrakcyjna kontrola wzorca umowy). Postępowanie inicjowane jest poprzez złożenie pozwu przez podmiot uprawniony (np. przez konsumenta, rzecznika konsumentów, czy Prezesa UOKiK) do Sądu Okręgowego w Warszawie  XVII Wydziału Ochrony Konkurencji i Konsumentów (czyli SOKiK), który jako jedyny sąd w Polsce rozstrzyga czy zakazane jest stosowanie określonego postanowienia we wzorcu umowy przez określonego w pozwie przedsiębiorcę. Pozew może wnieść konsument, który nie zawarł nawet umowy, w której zamieszczone było kwestionowane postanowienie. Uchwała nie dotyczy – tak jak można było się dowiedzieć z niektórych komentarzy zamieszczonych w internecie – pozwów indywidualnych, kierowanych do sądów rejonowych, czy okręgowych w związku ze stosowaniem przez przedsiębiorcę klauzuli abuzywnej w ramach wykonywania określonej umowy (tzw. kontrola incydentalna). Jeżeli więc przedsiębiorca i jego postanowienie znalazło się w rejestrze na podstawie wyroku wydanego przez SOKiK (w ramach kontroli abstrakcyjnej), a stosuje on nadal w umowie ten zapis, to może być pozwany przez konsumenta do sądu miejscowo właściwego (co nie zmienia faktu, że takie działanie przedsiębiorcy jest bezprawne). 

Warto dodać, że kontrola wykonywana przez SOKiK odchodzi już powoli do historii, bo nowych pozwów w tym sądzie jest już jak na lekarstwo, a od kwietnia przyszłego roku będzie obowiązywał administracyjny tryb abstrakcyjnej kontroli wzorców umowy, której będzie dokonywał Prezes UOKiK. Związane jest to z nowelizacją przepisów ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów, o której wielokrotnie pisałem na blogu

Punkt pierwszy uchwały wskazuje, że ten sam przedsiębiorca nie może być pozwany do SOKiK dwa razy za tą samą klauzulę niedozwoloną. Położy to  kres (o ile już nie został położony poprzez prawidłową w tym względzie wykładnię SOKiK) powielania pozwów o tą samą klauzulę przez kilku konsumentów, którzy reprezentowani byli przez tego samego pełnomocnika (w celu powielenia kosztów zastępstwa procesowego). W tym punkcie uzasadnienia uchwały zdecydowanie najciekawsze będą rozważania na temat stosowania postanowienia tej samej treści, przez tego samego przedsiębiorcę, ale w innym wzorcu umowy. Z treści punktu 1 uchwały wynikałoby, że Sąd Najwyższy stanął na stanowisku, iż również i w takiej sytuacji, nie jest możliwe wytoczenie powództwa temu przedsiębiorcy, co z punktu widzenia konsumentów, będących jego klientami, byłaby bardzo korzystną informacją (por. C-472/10 Invitel). Przypomnę również, że koncepcja rozszerzonej prawomocności w nowych przepisach będzie uregulowana w art. 23d u.o.k.i.k. i odnosić się będzie do określonego w decyzji wzorca umowy, w którym znajdowało się postanowienie umowy. 

Art. 23d. Prawomocna decyzja o uznaniu postanowienia wzorca umowy za niedozwolone ma skutek wobec przedsiębiorcy, co do którego stwierdzono stosowanie niedozwolonego postanowienia umownego oraz wobec wszystkich konsumentów, którzy zawarli z nim umowę na podstawie wzorca wskazanego w decyzji. 

Drugi punkt uchwały dotyczy sytuacji, w której powód (konsument, Prezesa UOKiK) chciałby pozwać przed SOKiK innego przedsiębiorcę, ale w związku ze stosowaniem przez niego identycznej klauzuli, która umieszczona jest już w rejestrze, ale stosowana była przez zupełnie inny podmiot. W ostatnim czasie, w związku z nadużywaniem uprawnienia do wnoszenia powództw przez różnego rodzaju stowarzyszenia "konsumenckie", jak również "profesjonalnych" pełnomocników, Sądy uznawały, że takie pozwy nie są dozwolone. Sąd Najwyższy w analizowanej uchwale przeciął ww. spekulacje, uznając że wytoczenie powództwa o klazulę "takiej samej treści normatywnej", w stosunku do innego przedsiębiorcy, który nie był stroną we wcześniejszym wyroku, jest możliwe. Czy otworzyć to "nowy worek" spraw przed SOKiK? Jeżeli tak, to tylko na chwilę, bo nowelizacja, które wejdzie w życie 17 kwietnia 2016 roku skutecznie wyeliminuje takie patologie. 

Z punktu widzenia ochrony zbiorowych interesów konsumentów bardziej interesująca będzie odpowiedź udzielona przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w związku ze stosowaniem przez Prezesa UOKiK art. 24 ust. 2 pkt 1 u.o.k.i.k. (tożsamość postanowień umowy). Na to rozstrzygnięcie trzeba niestety jeszcze poczekać do przyszłego roku.

 

Podziel się artykułem!
Processing your request, Please wait....