Odstąpienie od umowy na podstawie ustawy o prawach konsumenta

W dniu dzisiejszym sytuacja wyjątkowa – zapraszam do zapoznania się z gościnnym wpisem Karoliny Bressy* dotyczącym odstąpienia od umowy zawartej na odległość lub poza lokalem przedsiębiorstwa według ustawy o prawach konsumenta. Oddaję więc pióro Autorce. 

Niewątpliwie najistotniejszym uprawnieniem konsumenta, jak i elementem odróżniającym umowy zawierane w okolicznościach typowych od umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa oraz na odległość, jest ustawowe prawo odstąpienia od umowy, przysługujące w ciągu 14 dni – przyjmując generalnie – od zawarcia umowy bądź wydania rzeczy.

Konsument może z niego skorzystać poprzez złożenie przedsiębiorcy oświadczenia o odstąpieniu od umowy – jego wzór stanowi załącznik do Ustawy o prawach konsumenta, a na przedsiębiorcy ciąży obowiązek powiadomienia konsumenta o wzorze formularza. Do zachowania 14 – dniowego terminu wystarcza wysłanie oświadczenia – sporządzonego przez konsumenta w formie pisemnej czy elektronicznej bądź w postaci załączonego do Ustawy formularza – przed upływem tego terminu. Nadto oświadczenie konsumenta nie musi wskazywać przyczyn odstąpienia, zatem w okresie przysługujących konsumentowi 14 dni ma on możliwość przemyślenia zasadności zakupu czy porównania cen podobnych towarów bądź usług dostępnych na rynku.

Ustawa o prawach konsumenta zawiera zamknięty katalog umów, w odniesieniu do których uprawnienie do odstąpienia konsumentowi nie przysługuje. Należy mieć na względzie, że wyłączenia te – skonstruowane przez ustawodawcę – są jedynymi dopuszczalnymi okolicznościami, kiedy to konsument nie może skorzystać z prawa do odstąpienia. Umowne zrzeczenie się przez konsumenta tego uprawnienia jest niedopuszczalne, co wynika wprost z art. 7 u.p.k.:

Konsument nie może zrzec się praw przyznanych mu w ustawie. Postanowienia umów mniej korzystne dla konsumenta niż postanowienia ustawy są nieważne, a w ich miejsce stosuje się przepisy ustawy.

Katalog umów, co do których uprawnienie nie przysługuje, został określony w art. 38 u.p.k. Obejmuje – przykładowo – zawarte poza lokalem przedsiębiorstwa bądź na odległość umowy:

  • o świadczenie usług, jeżeli przedsiębiorca wykonał w pełni usługę za wyraźną zgodą konsumenta, który został poinformowany przed rozpoczęciem świadczenia, że po spełnieniu świadczenia przez przedsiębiorcę utraci prawo odstąpienia od umowyprzykładowo wykonanie odbitki zdjęć, zamówione przez konsumenta drogą elektroniczną;
  • w której przedmiotem świadczenia jest rzecz ulegająca szybkiemu zepsuciu lub mająca krótki termin przydatności do użycia – zamówienie artykułów spożywczych – owoców, warzyw – w sklepie internetowym supermarketu;
  •  w której przedmiotem świadczenia jest rzecz dostarczana w zapieczętowanym opakowaniu, której po otwarciu opakowania nie można zwrócić ze względu na ochronę zdrowia lub ze względów higienicznych, jeżeli opakowanie zostało otwarte po dostarczeniuw przypadku takich rzeczy konsument utraci uprawnienie z chwilą otwarcia opakowania, zatem w przypadku nabycia produktu przez konsumenta i przechowywania go w opakowaniu, odstąpienie od umowy w ciągu 14 dni będzie dopuszczalne;
  • zawartej w drodze aukcji publicznejprzy czym nie obejmuje to umów zawartych poprzez portale aukcyjne (szczegóły w temacie: Odstąpienie od umowy przy licytacji internetowej);
  •  o świadczenie usług w zakresie zakwaterowania, innych niż do celów mieszkalnych, przewozu rzeczy, najmu samochodów, gastronomii, usług związanych z wypoczynkiem, wydarzeniami rozrywkowymi, sportowymi lub kulturalnymi, jeżeli w umowie oznaczono dzień lub okres świadczenia usług przykładowo zakup biletu do kina bądź teatru drogą elektroniczną.

Nadto należy pamiętać, że nawet mimo wyłączenia przez ustawodawcę – w art. 38 u.p.k. – uprawnienia do odstąpienia od umowy przez konsumenta, umowa zawarta w przewidziany w Ustawie  sposób – jest umową zawartą poza lokalem przedsiębiorstwa bądź na odległość, co rodzi po stronie przedsiębiorcy szereg obowiązków informacyjnych. Wydaje się, że w przypadku tego typu umów – w których wyłączone jest uprawnienie konsumenta do odstąpienia od umowy – na przedsiębiorcy nie ciąży wówczas obowiązek informacyjny co do przysługiwania konsumentowi tego uprawnienia.

Problem może pojawić się w związku z umową zawartą w sposób przewidziany zgodnie z art. 38 pkt. 8 u.p.k.:

w której konsument wyraźnie żądał, aby przedsiębiorca do niego przyjechał w celu dokonania pilnej naprawy lub konserwacji; jeżeli przedsiębiorca świadczy dodatkowo inne usługi niż te, których wykonania konsument żądał, lub dostarcza rzeczy inne niż części zamienne niezbędne do wykonania naprawy lub konserwacji, prawo odstąpienia od umowy przysługuje konsumentowi w odniesieniu do dodatkowych usług lub rzeczy;

Może wówczas dojść do sytuacji, że po zgłoszeniu przez konsumenta pilnej naprawy serwisowej np. kuchenki gazowej, przedsiębiorca nie poinformuje konsumenta o uprawnieniu do odstąpienia. Na miejscu wykonania naprawy – mimo zgłaszania przez konsumenta konieczności wymiany elementów palnika – przedsiębiorca wymienia również zawór, celem sprawniejszej i szybszej pracy kuchenki. Tymczasem w doktrynie przyjmuje się, że w przypadku, gdy przedsiębiorca z własnej inicjatywy (bez inicjatywy konsumenta, bez jego żądania określającego jednoznaczny cel przyjazdu) wykonuje dodatkowe usługi lub świadczy inne rzeczy niż te, które były niezbędne dla prawidłowego wykonania naprawy lub konserwacji, konsumentowi przysługuje względem takich działań prawo odstąpienia.

Nadto – i co zarazem najważniejsze – zgodnie z art. 29 u.p.k. – uprawnienie konsumenta do odstąpienia wygaśnie wówczas po upływie 12 miesięcy od zawarcia umowy. Co więcej,  jak wynika  z art. 34 ust. 4 u.p.k., konsument nie poniesie wówczas odpowiedzialności za zmniejszenie wartości rzeczy będące wynikiem korzystania z niej w sposób wykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania rzeczy. De facto, konsument może wówczas odstąpić od umowy w przeciągu roku, np. celem wymiany zaworu na nowszy bądź gdy ulegnie uszkodzeniu – by ominąć procedurę reklamacji, z zachowaniem uprawnienia do zwrotu przez przedsiębiorcę wszystkich dokonanych przez konsumenta  płatności.

Nieprzysługiwanie uprawnienia do odstąpienia od umowy bez podania przyczyny w jakikolwiek sposób nie wpływa na przysługiwanie uprawnień z rękojmi bądź – jeśli została udzielona – gwarancji.

Konsumencie, skoro ustawodawca przyznał uprawnienie do odstąpienia od umowy – bądź świadomym swoich praw. W przypadku umów zawartych na ulicy, w miejscu Twojej pracy bądź przez Internet – z nielicznymi wyjątkami – możesz skorzystać z prawa do odstąpienia w ciągu 14 dni od zawarcia umowy. Bądź jednak świadom, że w okresie 14 dni nie jesteś uprawniony do eksploatowania nabytej rzeczy. Możesz korzystać z niej jedynie w sposób niewykraczający poza konieczny do stwierdzenia charakteru, cech i funkcjonowania rzeczy – zatem co do zasady zbadanie rzeczy dopuszczalne jest w zakresie, jaki możliwy jest przy zakupie w sklepie stacjonarnym.

*Karolina Bressa, studentka V roku prawa na Uniwersytecie im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, zainteresowana prawem konsumenckim, pisze pracę magisterską dot. umów zawieranych poza lokalem przedsiębiorstwa.

Podziel się artykułem!
Processing your request, Please wait....